.

Δευτέρα, 10 Απριλίου 2017

Τα σπήλαια της Ελασσόνας

Στο υπέδαφος του Νομού Λάρισας έχουν σχηματιστεί στο πέρασμα των χιλιετιών σπήλαια και σπηλαιώδη βάραθρα, για τα οποία γνωρίζουμε ελάχιστα πράγματα. Στην πλειοψηφία τους είναι ανεξερεύνητα και η ανακάλυψή τους τις περισσότερες φορές είναι τυχαία.

Αξίζει τον κόπο να τα επισκεφθούμε, παίρνοντας βέβαια τις κατάλληλες προφυλάξεις γιατί ένα μη αξιοποιημένο σπήλαιο μπορεί να είναι επικίνδυνο.

Ο περιβάλλον χώρος της πόλης της Ελασσόνας διαθέτει μοναδικά τοπία φυσικού κάλλους. Το Κεφαλόβρυσο 14 χλμ. Δ. με την τεχνητή λίμνη, το πανέμορφο τοπίο και το σπήλαιο που ανακαλύφθηκε (αναξιοποίητο ακόμη) αλλά και τα σπήλαια της Βαλανίδας του Παλιόκαστρου, της Σκαμνιάς της Καρυάς και του Σαρανταπόρου με υπέροχους σταλακτίτες και σταλαγμίτες, προσφέρονται για σύντομη εκδρομή και φρέσκο ψάρι (πέστροφα) από τη λίμνη. Τέλος, πανέμορφο είναι το σπήλαιο Γκορτσιά στη Θέση Κολιούρα, του χωριού Αετοράχη.

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει και το σπήλαιο που ανακαλύφτηκε στις 26 Μαρτίου 1995, με μήκος 1800 μ., γεμάτο λιμνούλες και σταλακτίτες - σταλαγμίτες που σχηματίζουν πρωτότυπες φιγούρες και μορφές. Το σπήλαιο στο Κεφαλόβρυσο Ελασσόνας, δεν έχει εξερευνηθεί πλήρως, αλλά είναι πανέμορφο και οι γνωστοί θάλαμοι έχουν σταλαγμίτες και σταλακτίτες σε ποικιλία χρωμάτων και σχημάτων. Αποστολή συνέχισης της εξερεύνησης και ολοκλήρωσης της χαρτογράφησης στο Κεφαλόβρυσο Ελασσόνας έγινε στις αρχές του 2004 από τον σπηλαιολογικό σύλλογο ΣΠΕΛΕΟ, με την συμμετοχή της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας & Σπηλαιολογίας Βορείου Ελλάδος.



Στους ντόπιους είναι γνωστό σαν "Άπατη τρύπα" ή "Τρύπα του Μπουρσί" και αποτελεί το καμάρι του χωριού αν και όπως λένε οι ντόπιοι τα τελευταία χρόνια είναι παραμελημένο ενώ σχεδόν ανύπαρκτη είναι και η τουριστική προβολή του. Η προβολή του σπηλαίου και η αξιοποίησή του θα βοηθήσει σημαντικά στην τουριστική ανάπτυξη της περιοχής. Πιείτε τον καφέ σας σε ένα από τα καφενεία του χωριού και ζητήστε από τους ντόπιους να σας καθοδηγήσουν μέχρι την είσοδο του σπηλαίου.



Το σπήλαιο Μελισσότρυπα βρίσκεται στο Κεφαλόβρυσο της Ελασσόνας Ν. Λάρισας και αποτελεί τη σημαντικότερη γνωστή υπόγεια καρστική μορφή του καρστικού συστήματος της Κρανιάς Ελασσόνας. Διανοίγεται σε μάρμαρα της συνεχούς ανθρακικής σειράς της Κρανιάς. Αποτελεί καρστικό υπογενές σπήλαιο, το οποίο έχει περάσει από τη φρεατική φάση σπηλαιογένεσης στη ζώνη κατείσδυσης. Η υπογενής προέλευσή του αποδεικνύεται από τις εναπομένουσες μορφές διάλυσης και ανάπτυξης του σπηλαίου, τα σπηλαιοθέματα γύψου και τον εντοπισμό H2S στις λίμνες του σπηλαίου. Η σπηλαιογένεση ακολούθησε τις επικρατούσες τεκτονικές ασυνέχειες και σήμερα συνεχίζεται πιθανά στη φρεάτια ζώνη, κάτω από την επιφάνεια του υδροφόρου ορίζοντα λόγω της δράσης των υπογενών διαλυμάτων. Πάνω από την επιφάνεια αυτή δρουν οι διαδικασίες της ζώνης κατείσδυσης. Οι παλιοί φρεατικοί αγωγοί πλέον καταστρέφονται δίνοντας τη θέση τους σε μορφές που δημιουργούνται από τη δράση του μετεωρικού νερού.



Το σπήλαιο καλύπτει έκταση 0,06km2 και έχει συνολικό μήκος χαρτογραφημένων διαδρόμων περίπου 2103,6m. Το υψόμετρο στην περιοχή του στομίου της εισόδου είναι 299m (συσχετισμένη μέτρηση G.P.S.) ενώ στο εσωτερικό του φθάνει σε βάθος μέχρι και -47,3m δηλαδή σε απόλυτο υψόμετρο 251,7m. Το βάθος της βαραθρώδους εισόδου είναι 14,6m.

Για λόγους καλύτερης επόπτευσης και περιγραφής είναι δυνατό να χωριστεί σε επτά τμήματα:

Α) Περιοχή της εισόδου

Β) Περιοχή κυρίου αγωγού

Γ) Περιοχή μέγιστων καταρρεύσεων

Δ) Περιοχή γαλαρίας

Ε) Περιοχή αραγωνιτών

ΣΤ) Περιοχή σπηλαιοθεμάτων

Ζ) Περιοχή λαβυρίνθου


Σπηλαιοβάραθρο Βαλανίδας


Η Βαλανίδα ανήκει στο Δήμο Ελασσόνας, απέχει από αυτήν 15 χλμ. και είναι χτισμένη σε υψόμετρο 320 μ. Το χωριό πήρε το όνομά του από τις πολλές Βαλανιδιές που υπάρχουν στην περιοχή. Οι σημερινοί 750 κάτοικοι του χωριού ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία προσελκύοντας πολλούς ντόπιους και ξένους για την αγορά αγνών ντόπιων κτηνοτροφικών προϊόντων.


Αξίζει τον κόπο και ο περίπατος έως το σημαντικό σπηλαιοβάραθρο της περιοχής, το οποίο όμως δεν είναι επισκέψιμο λόγω κατολισθήσεων. Βρίσκεται 7 χλμ. ΝΔ. της Βαλανίδας του Δήμου Ελασσόνας στη θέση Ψηλορράχη, όπου οδηγεί βατός χωματόδρομος. Ανακαλύφτηκε τυχαία από ένα βοσκό. Εξερευνήθηκε το 1993 από την Ελληνική Σπηλαιολογική Εταιρεία. Η είσοδός του, μια οπή διαστάσεων 1,5Χ1 μ., βρίσκεται στο Δ. άκρο του και 14 μ. ψηλότερα από το δαπεδό του. Το μήκος του είναι 37 μ. περίπου και το μέσο πλάτος του 6-7 μ. Η Β. πλευρά του σπηλαίου είναι πλούσια σε σταλακτιτικό υλικό και χαρακτηρίζεται από πτυχόμορφους σταλακτίτες διαφόρων αποχρώσεων μεταξύ του καστανού και του λευκού χρώματος. Στα Α. αναπτύσσονται ραβδόμορφοι σταλακτίτες και σε ορισμένες περιπτώσεις πτυχόμορφοι εξελίσσονται σε ραβδόμορφους. Τέλος, η Ν. πλευρά του σπηλαίου είναι φτωχή σε σταλακτιτικό διάκοσμο, ενώ περιορισμένος είναι και ο σταλαγμιτικός διάκοσμος του δαπέδου. Για το σπήλαιο της Βαλανίδας το υπουργείο Πολιτισμού έχει δώσει 8.000.000, για τα πρώτα έργα αξιοποίησης του.

Σπηλαιοβάραθρο Παλαιοκάστρου

Πανοραμική άποψη του χωριού προς τον κάμπο

Το Παλαιόκαστρο ανήκει στο Δήμο Ελασσόνας. Απέχει 16 χλμ. από την πόλη της Ελασσόνας και είναι χτισμένο σε υψόμετρο 210μ. Σύμφωνα με τους νεώτερους ιστορικούς, το Παλαιόκαστρο είναι χτισμένο στα ερείπια της αρχαίας πόλης Μονδαία. Τα ερείπια των δύο μεγάλων κάστρων που σώζονται μέχρι σήμερα, αλλά και κάποια μικρότερα που είναι εμφανή στους γύρω λόφους του χωριού, μαρτυρούν την ιστορικότητα του Παλαιόκαστρου. Η συγκεκριμένη περιοχή έχει χαρακτηριστεί επίσημα ως αρχαιολογικός χώρος.

Το 1995 στην περιοχή του Παλαιόκαστρου ανακαλύφτηκε σπηλαιοβάραθρο, πλούσιο σε σταλακτίτες και σταλαγμίτες, που περιμένει διερεύνηση από σπηλαιολόγους για αξιοποίηση.


Σπήλαιο Μόρια Καρυάς


Η Σπηλιά Μόρια Βρίσκεται σε ύψος 1320 μ., στην τοποθεσία Μπιχτές, και σε απόσταση 8 χιλ. ΒΑ του χωριού Kαρυά, μέσα στη χαράδρα Κοκκινόχωμα. Τον Ιούνιο του 1999 με πρωτοβουλία της Κοινότητας της Κοινότητας Καρυάς πραγματοποιήθηκε εξερευνητική προσπάθεια από τον Σπηλαιολογικό Ελληνικό ΄Εξερευνητικό Ομιλο (Σ.Π.Ε.Λ.Ε.Ο) στην Σπηλιά Μόρια.

Για να φτάσουμε στο σπήλαιο, παίρνουμε τον χωματόδρομο που φεύγει δεξιά της ασφάλτου στην είσοδο του Κ.Δ. Καρυάς ερχόμενοι από την Καλλιπεύκη, μετά από 13 χλμ και στα δεξιά του δρόμου βρίσκεται ένα πλάτωμα που οριοθετείται από 2 μικρά φαράγγια αριστερά και δεξιά που ενώνονται σε ένα με κατεύθυνση την Λεπτοκαρυά, (ορατή στο βάθος). Η σπηλιά βρίσκεται στο αριστερό φαράγγι 3-5 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του πλατώματος στην ρίζα του βράχου, και απόσταση 300-500 μέτρα από τον δρόμο.


ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ

Από την αρκετά ευρύχωρη είσοδο 2 επί 1.80 περίπου μέτρα, η σπηλιά μετά από λίγο στενεύει 0.70 π και συνεχίζει έτσι με διακυμάνσεις εώς 50 μ. π. ενδιάμεσα διακόπτεται από δύο βαθουλώματα ένα με δύο μέτρα το κάθε ένα αντίστοιχα. Μετά από 50 μ ανοίγεται ένας μεγάλος θάλαμος 12 επί 6 επί 4.30 περίπου που έχει και τον περισσότερο στολισμό δυστυχώς κατεστραμμένο. Στον θάλαμο αυτόν έχουν γίνει και οι περισσότερες επεμβάσεις (λαθρανασκαφές σπασμένοι σταλακτίτες-σταλαγμίτες). Η σπηλιά μετά από 3 μ π. κλίνει σε ρήγμα. Η σπηλιά είναι ανοιγμένη σε κροκαλοπαγές πέτρωμα στα όρια με (ασβεστόλιθο); Έχει κατεύθυνση Β-Ν μήκος 65 μέσο πλάτος 1.70 και ύψος από 0.70 έως 4.30 μ.

Στον μεγαλύτερο θάλαμο της σπηλιάς υπάρχει μια τρύπα που μπαίνεις έρποντας με κατεύθυνση προς την έξοδο, εκεί ευρέθη ένα οστό επικαλυμμένο με σταλαγματικό υλικό που δείχνει να μην είναι φερτό από φυσικά αίτια. Από εκεί πέρα σχηματίζεται ένα βάραθρο 5 μέτρα περίπου χωρίς άλλο άνοιγμα.

Σπηλαιοβάραθρο Σκαμνιάς Ολύμπου


Το σπηλαιοβάραθρο της Σκαμνιάς, γνωστό επίσης σαν Τρύπα φαρδιά, βρίσκεται θαμμένο στην οργιώδη βλάστηση του Ολύμπου και φτάνει σε βάθος 55 μέτρων. Έχει δύο αίθουσες σε διαφορετικά επίπεδα και διαθέτει λεία τοιχώματα με φαντασμαγορικό σταλακτιτικό διάκοσμο, ενώ ένα κρανίο σπάνιου σαρκοβόρου αλλά και ανθρώπινα οστά, προσθέτουν ενδιαφέρον αλλά και μυστήριο, σε ένα σπήλαιο το οποίο γέννησε θρύλους και μύθους.

Στις 19 Νοεμβρίου 2005, έγινε εξερεύνηση του σπηλαιοβαράθρου της Σκαμνιάς στον Ολυμπο, από δύο μέλη της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας τους κ. Λελούδα και Αβτζή . Η <<επίσκεψη >> των σπηλαιολόγων ,πέραν των άλλων ,έθεσε τέρμα και στις ουκ λίγες μυθιστορίες και θρύλους που αφορούσαν στο σπηλαιοβάραθρο. Έτσι, αν εξαιρέσει κανείς τον όμορφο σταλακτικό διάκοσμο στα τοιχώματα του βαράθρου ,καμία από τις πολλές ιστορίες που συνόδευαν την ύπαρξή του δεν επιβεβαιώθηκε. Ωστόσο , πάντα ένα απάτητο για τον άνθρωπο σημείο (αν και οι δύο σπηλαιολόγοι δεν ήταν οι πρώτοι που το είχαν επισκεφθεί ),μπορεί να κρύβει μικρο-εκπλήξεις. Ως τέτοια λοιπόν μπορεί να εκληφθεί η ανεύρεση ενός μικρού κρανίου , πιθανότατα ζώου που , το οποίο όμως δεν έχει ακόμη ταυτοποιηθεί. Έκπληξη αποτελεί το ενδιαφέρον που προκάλεσε ,μεταξύ σπηλαιολόγων , επιστημόνων ακόμη και μη ειδικών , η δημοσίευση της σχετικής φωτογραφίας ,σε σχετικό με το σπηλαιολογία site. Χάρη στο διαδίκτυο λοιπόν ,απόψεις σκέψεις και ερμηνείες ήρθαν από κάθε γωνιά του κόσμου ,προσφέροντας απαντήσεις αλλά και γνώση. Είναι πράγματι εκπληκτικό ότι, μέσα σε διάστημα ενός μηνός , αφότου η φωτογραφία με το σχετικό ερώτημα φιλοξενήθηκε σε <<νεόδμητο>> site του worldwide CavingNews, 298 μηνύματα (και όχι μόνο) για το θέμα κατέφθασαν από κάθε γωνιά του πλανήτη. Εξηγήσεις με επιστημονικό υπόβαθρο , απόψεις με γνώση αλλά και ερωτήματα ,στην κοινή προσπάθεια για την αναζήτηση της μιας και μόνο απάντησης. Οι περισσότερες των απαντήσεων καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για κάποιο τρωκτικό ή λαγόμορφο ζώο , το οποίο έπεσε στο βάραθρο και πέθανε από την πείνα. Υπάρχουν βέβαια και άλλες απόψεις (ακόμη και ότι πρόκειται για κρανίο φιδιού), αλλά αποτελούν μειοψηφία.

Το σπήλαιο της Οξυάς


Στις νότιες απολήξεις του Ολύμπου, στις πλαγιές της Τιτνάτας υπάρχει σπήλαιο γνωστό από διηγήσεις γεροντότερων, η είσοδος του οποίου δε μας είναι γνωστή. Λέγεται ότι βρίσκεται κοντά στο χωριό Παλιά Σκαμνιά, στη θέση «Μανδρινιά» και ότι επικοινωνεί με την Καρυά, που είναι στην αντίθετη πλευρά του βουνού. Το σπήλαιο είναι κατάκοσμο από σταλακτίτες και σταλαγμίτες και πιθανόν να χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία, τάφος και καταφύγιο των ανθρώπων του Ολύμπου. Η γειτνίαση με το αρχαίο Κάστρο στην κορυφή της Τιτνάτας, του προσδίδει και αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Ιστορικά είναι γνωστό ότι ο οπλαρχηγός του Ολύμπου, Γεώργιος Τζαχείλας, έκρυβε στο σπήλαιο τα όπλα του. Επιτακτική είναι η ανάγκη του εντοπισμού, της εξερεύνησης και αξιοποίησής του, έτσι ώστε να αποτελέσει ένα σημαντικό τουριστικό προορισμό για την περιοχή.

Σπήλαιο Τσαριτσάνης

Βορειοδυτικά της Τσαριτσάνης και στη μέση περίπου του δρόμου για την Ελασσόνα, υπάρχει κτισμένο μέσα σε φυσικό ή τεχνικό κωνοειδές σπήλαιο το εξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας. Η παράδοση λέει πως το σπήλαιο ίσως να λοξεύθηκε από κάποιο Βυζαντινό Αυτοκράτορα ή από τους Σλαύους κατά την περίοδο που κυριεύσανε την Τσαριτσάνη. Λόγω του απομακρυσμένου και του κτίσματος επί του βράχου, χρησιμοποιήθηκε πολλές φορές σαν κρυσφύγετο Μακεδονομάχων, αποσπασμάτων, ληστών κ.λ.π. . Για τη διευκόλυνση των επισκεπτών έχει κατασκευαστεί πέτρινη σκάλα.

Σπήλαιο Αρκουδότρυπα Σαρανταπόρου


Δεν πρόλαβαν να περάσουν δέκα ημέρες από την ανακάλυψη του σπηλαίου με τον εντυπωσιακό διάκοσμο από σταλαγμίτες και σταλακτίτες στον Κίσσαβο και νέο σπήλαιο ήρθε στην επιφάνεια.

Πρόκειται για το σπήλαιο που ανακάλυψαν κάτοικοι του Σαρανταπόρου. Συγκεκριμένα, το ζεύγος Παρίση και η Αθανασία Πάσχου-Βασιλοπούλου, εκπαιδευτικός, αποφάσισαν με τη βοήθεια του Βασιλείου Τριανταφύλλου (που εργάστηκε ως ανθρακωρύχος στο Βέλγιο) να εξερευνήσουν μια από τις "τρύπες" που υπάρχουν στην περιοχή η οποία από τους κατοίκους του Σαρανταπόρου ονομάζεται "αρκουδότρυπα".

Με φακούς "διέλυσαν" το σκοτάδι ενώ με τα χέρια άνοιξαν σε ορισμένα σημεία διάδρομο από τις πέτρες που λόγω κατολίσθησης είχαν φράξει τη δίοδο. Όπως ανέφερε η κ. Πάσχου το σπήλαιο βρίσκεται σε υψόμετρο 1.000 μέτρων και το έδαφος είναι άγονο και πετρώδες ενώ στην οροφή ορισμένων μικρών διαμερισμάτων του σπηλαίου υπάρχουν μικροί σταλακτίτες και το έδαφος και τα τοιχώματα είναι υγρά. Πριν από χρόνια, από τη περιοχή που βρίσκεται το σπήλαιο υδρεύονταν το χωριό και υπάρχει και το υδραγωγείο.

Από την περιγραφή των πρώτων επισκεπτών του σπηλαίου φαίνεται ότι είναι πάρα πολύ μεγάλο και πιθανολογείται ότι συνδέεται και με άλλα σπήλαια της περιοχής. Η εξερεύνηση του σπηλαίου δεν ολοκληρώθηκε γιατί ήταν επικίνδυνο, αφού οι πέτρες είχαν κλείσει αρκετούς διαδρόμους. Για την παραπέρα εξερεύνηση χρειάζεται η εμπειρία και η γνώση ειδικού.

Πηγή: 7gym-laris.lar.sch.gr